Vao mot ngay khong co may bay

Không có nhà thơ nào cả. Các nhà thơ bận quần quật kiếm tiền cho các nhà thơ đang ngủ không phải tập hút thuốc thay uống sữa rồi. Chỉ là một tiếng thở dài dài dài vắt qua cả nỗi buồn của những căn nhà mái ngói băng băng lướt qua khung cửa kính của đường tàu. (Họ không biết họ đang vứt bỏ đi những gì đâu. Tất nhiên, tôi cũng vậy).

1.

Lúa lưng ong lấp ló ngoài đồng

Ôi quê ta,

con cún nhỏ lăn cỏ bên đường.

Quê mình còn nghèo lắm. Mà buồn nhất là dân mình không biết mình nghèo.

2. Nếu có điều gì để nói, dù quả thật không có gì để nói, về cái tổ chim ấy, cái tổ chim lững lờ treo ở ngay phía trên ấy, khi mà một ai đó vừa bay qua tổ cúckoo, thì đó quả thật là đẹp! Tôi thật thích nó. Vì nó đẹp. Mà nó có không đẹp thì tôi cũng vẫn thích nó. Thật thế! Như thể nhìn một đứa con gái đứng trước gương, thấy nó mỉm cười vì nó đẹp ấy; hay như lúc Holden, cái gã chửi thề nhắng nhít ấy, cười khi nhìn em Phoebe chơi cưỡi ngựa gỗ quay: quay tròn, quay tròn, quay tròn.

3. Có sự khác biệt lớn giữa chấp nhận và thực sự có thể trở thành. Như việc có thể bứt mình ra khỏi cái chuỗi tuần hoàn của đời sống: tôi thức dậy, tôi làm việc, tôi nghỉ ngơi, tôi làm việc, tôi về nhà, tôi nghỉ ngơi, tôi thức dậy, dường như cần nhiều hơn là những lý do; hoặc không cần lý do gì: tôi trở thành cái tồn tại như nó tồn tại, và chỉ vì tôi tồn tại, dù điều đó có hay không gây nên những tổn thương sâu đậm cho một ai khác, dù tôi đó có muốn hay không. Hay như đi về phía tây mặt trời: có thể cần có những lý do, hoặc là không gì cả, người ta cứ thế đi về phía tây mặt trời. Không có gì cả. Cần có những lý do để chấp nhận, hoặc không gì cả, người ta cứ thế mà đi về phía tây mặt trời.

Tôi phát hiện ra đây không phải là câu chuyện tình. Tôi phát hiện ra nó quá kém giai điệu. Hoặc không có giai điệu. Tất cả chỉ là màn mờ màu ghi của những xam xám lẩn khuất trong đầu mình. Tôi phát hiện ra tôi không phải đang nhìn thấy thế giới đó hiện lên. Tôi thấy nó trở lại. Cứ như đọc lại câu chuyện tương lai về cuộc đời mình.

insi∂e I'm ∂æµ∑!µg

Hôm nay tôi kể một câu chuyện cổ tíhc.

1. Hắn được đẩy đến trước mặt mọi người, trong phòng sinh hoạt chung, với vẻ mặt không lấy gì hơn một miếng giẻ. Hắn nói nhanh kinh khủng nhưng ngắn gọn, về bản thân, về chứng thoái hóa cơ, 2 ngón tay phải còn dùng được, và cái mông của mình.

Anh ở đó, nghe được và hiểu những gì hắn nói. Trong khi mọi người thì không, họ không hiểu anh muốn nói gì. Anh bị chứng liệt não, những âm thanh anh tạo ra không khác gì tiếng kêu cá heo; chẳng có ý nghĩa gì đối với mọi người. Anh không tỏ vẽ gì là buồn. Anh thậm chí không cả nói gì về nỗi buồn.

Vậy mà không biết vì lý do gì, hắn hiểu cả. Anh cực kỳ ngạc nhiên, rồi phấn khích; lần đầu tiên trong đời, anh có thể nói cho một người khác hiểu, rằng anh đói, thông qua hắn, một chiếc máy thông dịch mắc toi phun chữ nhanh như đạn bắn. Vậy là tựa như những cơn gió của miền tây khô khóc đã quẳng Dean Moriaty vào cuộc đời của Sal Paradise, anh và hắn trở thành một cặp đôi hoàn hảo, như chưa bao giờ từng.

Hệt như Dean, hắn có cái vội vã của một kẻ không bao giờ đủ thời giờ để vui chơi, để hư hỏng, để tung hê, thậm chí không cả đủ thời gian để nói. Còn anh, lành hơn thế gấp vạn lần, thậm chí là nhút nhát. Vậy mà chỉ anh chơi được với hắn. Vậy mà họ dính với nhau như hình với bóng, dù bao giờ cũng chỉ có một người nói, luyến thoắng. Lại thêm một điều chẳng biết vì sao.

Rồi họ chuyển ra ở cùng trong căn hộ riêng, từ biệt mái nhà êm ấm của sự bao bọc của lòng nhân đạo, anh cùng hắn, nói đúng ra là theo hắn, tập tành sống cuộc đời của một con-người-cố-gắng-sống-như-người-bình-thường. Họ thuê cô, giúp việc.

Rồi số phận lại qua một khúc quanh mới, hắn chết. Và giờ đây anh đang đứng trước một cái hội đồng, một thể loại hội đồng gồm những người khỏe mạnh, bình thường và không hề tàn tật, sẽ quyết định xem liệu anh có thể tiếp tục cái cuộc sống của một người bình thường, như họ đang, hay là trở về với mái ấm bao bọc của tình thương lòng nhân đạo, không cùng họ.

Và bạn tin không, trước câu hỏi của một thành viên hội đồng: "What was your purpose in coming here today?", anh, với sự giúp đỡ của cô, thông dịch viên mới, bạn có tin không?, thay cho miệng hắn, đã trả lời rằng:

- A right must exist independently of its exercise.

Bạn có tin không?

2. Người lớn thật kỳ lạ! Họ có vô vàn những lý do để không tin vào một câu chuyện, rồi cũng cần ngần ấy lý trấu để lại tin vào chính câu chuyện đó, rồi họ lại bày ra cũng chừng ấy bùng nhùng chỉ để chứng minh câu chuyện đó là có thật, với một người lớn khác mà lại cũng có sẵn một mớ tương đương lý với lươn, để chống lại. Hình như họ quên mất, cách tin tưởng, của một đứa trẻ, như một đứa trẻ. Mà lại chính họ, nghĩ ra những câu chuyện cổ tích để ru ngủ đứa trẻ. Vậy mà họ chẳng hề tin; họ chỉ đọc chúng thôi.

3. Con bé nằm đó, mặt xoay ngang giấu mắt vào cái nhắm chặt, tay trái bịt kín cố chặn miệng, nấc lên từng hồi, dù cố gắng nhưng không sao kìm được, nó đang rất hoảng sợ. Cánh tay phải vẫn nằm yên, không hề co lại.

Thằng nhỏ nằm kế bên, vẫn chưa tỉnh, nhưng sắc mặt đã phần nào hồng hào trở lại. Thật may mắn, cho nó, vì con bé có cùng nhóm máu. Thật may mắn!

Anh bác sĩ tóc vàng và bà y tá mắt xanh đứng bên cạnh nhìn mà không làm gì được. Họ không hiểu con bé đang sợ hãi gì. Họ cũng không biết làm gì để an lòng con bé. Họ không thể hỏi hay trò chuyện với con bé được. Họ không biết tiếng.

Phải một lúc sau, với sự có mặt của hai cô y tá bên quân y đến, sau một hồi trò chuyện, con bé mới thôi khóc. Rồi nó cười, rất tươi.

Hỏi ra mới biết, con bé sợ truyền hết máu cho bạn thì nó sẽ chết.

Hỏi lại mới biết, vì sao con bé sợ chết mà vẫn truyền máu cho bạn, nó quay qua, tỉnh bơ nói:

- Vì nó là bạn con.

4. "Hạnh phúc là được tin vào những câu chuyện cổ tích".

Bạn có tin không?

qua cánh đồng lúa xanh

*xin phép được tặng bố bạn Pi bài này nhé, bố bạn Pi đừng buồn trời nắng nóng nữa nhé!; xin phép tặng luôn cho bố bạn Hà Văn đọc trong lúc ốm cho khỏi nhạt miệng.

Tôi chưa từng ngồi Givral, chưa từng qua Bến Bình Đông, chưa từng nghe câu xàng xê liu cống cống xê liu xàng, chưa từng biết đến một Saigon nào khác ngoài Sài Gòn tôi vẫn thấy mỗi ngày qua mỗi mới, dù tôi ít đi. Nhịp đập hối hả của thời đại luôn luôn mới ộn ã thổi từng hơi nóng hổi, thúc vào lưng vào mặt mỗi người. Thời cuộc rầm rập chuyển mình. Tre già măng mọc, cái mới chồng trên cái cũ, tất cả rồi đều chẳng còn. Có chăng là chút tấm lòng thương nhớ của người thời cũ, như một chút nuối tiếc về những điều dường như đã của ngày hôm qua. Như lời ca vãn, giã từ một thời đã thành dĩ vãng, dù có muốn hay không bao giờ.

Lũ chúng tôi sinh vào cuộc đổi mới

thời đổi thay biết bao sự nhạt nhòa

***

Giã từ dĩ vãng là tên một bộ phim truyền hình, được phát sóng trong khoảng những năm cuối thập kỷ chót thế kỷ trước. Câu chuyện phim bám theo từng bước đời của người đàn bà tên Hạnh: cuộc sống khốn khó, bơ vơ tên chồng, chông gai mưu sinh, hạnh phúc rụt rè, gia đình yên ấm, - những nút cuộn thắt của số phận long dong trong dòng đời một người đàn bà nhập cư, vào thời đổi mới. Không phải là một bộ phim quá xuất sắc, nhưng cũng là vang bóng một thời, dù rằng hôm nay, hơn mười năm sau nhìn lại, cũng chẳng còn gì sót lại ngoài cái sự một thời vang bóng. Họa chăng là thêm được cái tên của cái cô ca sĩ có cái giọng lên cao mà khàn, vút lên: "Giã từ! Dĩ vãng quay lưng còn vương chi kiếp tội tình".

Cũng nhắc chuyện ca sĩ, và cũng một thời vang bóng: chàng trai xứ Memphis, người có giọng hát ngọt ngào không thua gì đường phèn chiết suất từ mật ong nguyên chất không pha, và những bước trình diễn không thua bất cứ ngôi sao đấm bốc đang lên cơn đắm đúi nào; người mà được người ta gọi là Vua và chưa ai đòi hạ bệ, hay bất kỳ cuộc cách mạng nào có thể. Đến đây thì bạn biết rồi, là Elvis Presley. Dù cùng giống cái cô ở trên, cùng là ca sĩ, nhưng về khoản ca hát, anh này là không thể so sánh. Vì bất kỳ câu hát nào của anh cũng có thể trở thành bất hũ; một trong số đó, là câu hát không bao giờ cũ: "Wise men say only fools rush in But I can't help falling in love with you".

***

Cái tứ 'can't help' trên kia là rất hay, rất lợi hại, mà nếu dịch phứa ra tiếng Việt thì có thể dịch thành 'không cưỡng được'; nghĩa là "yêu em không thể cưỡng", hay theo một cách nói khác, "yêu em không cần cửa".

***

Lại một chuyện cũ không bao giờ cũ nữa: Don't judge the book through the cover - untill you truely see its right-bottom corner. Lại dịch phứa ra tiếng Việt thì câu trên có nghĩa là: Đừng vội vàng mua một cuốn sách, cho đến khi coi GIÁ THIỆT của nó. Phải đảm bảo là giá thiệt, vì trong thời hàng giả tràn lan đồ gian tràn ngập, không chỉ những sữa giả, thịt giả, xăng giả mà giá cũng có thể giả nốt, mà nếu không mục sở thị thì người ta rất dễ té cái rầm. Có được cái sự giá giả này,công đầu là thuộc về các hội sách, với một lô lốc cơ cấu giá: giá bìa, giá giảm nhân dịp hội sách, giá giảm chiết khấu, giá đổ đống và giá big sale hay còn là giá thanh lý hàng tồn; người xớn xác tha hồ mà xuýt xoa.

Mà dạo này cái gì cũng mắc, hàng đắt thì mắc đã đành rồi còn hàng ế ẩm ôi nó cũng mắc. Đến cả ly nước mía ngon ngọt nhất thành phố cũng dông giá một phát tăng trăm phần trăm, vọt lên 5k/1ly. Cũng ly nước mía như thế lúc trước uống vào vừa mát bụng vừa nhủ thầm rẻ thối, giờ thì bụng cũng mát mà cũng thầm nhủ rằng rẻ, nhưng mà hết thối rồi.

***

Vòng lại chuyện phim ảnh. Một bữa xem truyền hình, bắt được cái phim Việt Nam. Phim không biết kể về gì và kết thúc ra sao vì giữa chừng là chuyển qua kênh khác coi phim. Nhưng gặp cảnh người cán bộ già, sau một đời lậm lụi, nhận được quyết định nghỉ hưu. Chiều đó, ông xin nghỉ bù, dù chưa bao giờ, rồi bắt xe long dong chạy lòng vòng. Chiều muộn, người vợ, chờ lâu không thấy chồng về, cùng con trai vội vã đi tìm. Tìm thấy ông đang dẫn xe, dắt bộ, đi quanh bờ hồ. Xe cộ hối hả.

Không biết làm sao, tôi lại nghĩ ngay đến những câu sau:

Tôi yêu đất nước này như thế

Tôi yêu đất nước này xót xa

Tôi yêu đất nước này cay đắng

Tôi yêu đất nước này khôn nguôi

Tôi yêu đất nước này áo rách

Tôi yêu đất nước này như thế

Tôi yêu đất nước này và tôi yêu em

Tôi yêu đất nước này rau cháo

Tôi yêu đất nước này lầm than

Tôi yêu đất nước này chân thật

Tôi yêu đất nước này như thế

***

Ai đã từng đọc Bắt trẻ đồng xanh, thì biết đầu đề chứ không phải tựa đề của bài này, là một câu thơ, xuất hiện trong trường đoạn song thoại của Holden Caufield với đứa em gái nhỏ Phoebe, mà thực ra là một câu thơ cổ của Robert Burns. Câu đó có thể dịch phứa ra tiếng Việt, và được dịch ra như thế này: "nếu có ai bắt được ai đó đang đến qua cánh đồng lúa xanh".

Còn bài thơ gốc của Robert Burns có thể xem ở đây.

Đó là một hình ảnh đẹp. Cái vẻ đẹp không thể cưỡng của thơ ca có thể làm con người nhảy múa, thậm chí trong hàng hàng đớn đau, như Tuân Nguyễn trải qua bao nhiên nát tan vẫn đội lên đầu mà hát:

"Cuộc đời vui quá, không buồn được."

***

Và tôi yêu cuộc đời này như thế.

The catcher in the rye*

*lượm về liền :))

What if the sun don’t shine no more? As if, the people do not need to wake up in the morning; there is no more OSIMAs - Oh Sh!t It's Monday, Again! - or TGIFs; no eight days a week for weekends with all the fun; and no Beathes at all. It’s obviously a joke but not quite funny.

The good news is that this very likely ending is yet to come but the bad is we’re already late:the earth is running out of its patience. So does our hope.

The need of acting is so obvious a reason for an act as well as for a revolution. But revolution could not come alone itself. It's just a symbol of something no longer new; something needed to be real. Something must be achieved.

In case human being were not the human being, there would neither be such a reason to be concerned about nor any other stories to be told: we should rather wander around and be chewing the grass instead of sitting in the chair and reading these words. As we are the humanity, we must do something.

For the time the last one of human species could be on earth is too short in compare with the longevity of the universe, or in particularly, this earth. And anyone of us can be dead long before those things come to its end. That is apparently true; what we do today may be not worth a thing tomorrow. But rather be giving a try than do nothing at all; lighting up a candle is much better than leaving all in the dark.

Because there’s a hope that never could be abandoned; there’s a hope that we never give up on; there’s a hope of our still living or dead people from the very beginning of life: the hope for a better world to live. That could be and should be the reason for our being – the reason of being: for the next catcher coming through the rye.

So Wake up! and let’s do something. It’s all up to you.

Đời cát (tiếp)

Khuyến cáo: Những ai có âm mưu xì trum trực tiếp Đời cát, nên cân nhắc trước khi xem. người viết không chịu trách nhiệm với bất cứ sự bất mãn nào trong lời mắng nhiếc của quý người đọc nào.

(3)

2. Về người đọc hay Giả thuyết về quyền lực thứ hai

Sáng tạo thường xuất hiện kèm với các hình thức biểu hiện. Nhưng biểu hiện không phải là một thuộc tính tự thân của sáng tạo. Bản chất sáng tạo là một quá trình hướng tới cái mới. Việc tạo ra cái mới là yêu cầu bắt buộc của sáng tạo, còn cái mới được tạo ra có tác động long trời lở đất bạt vía kinh hồn như nào thì chỉ có thể xem sau, mà chỉ xem thôi, không cản được.

Đọc một cuốn sách, chính là một quá trình sáng tạo. Trong đó, người đọc vừa là diễn viên, vừa là khán giả; vừa là người làm công, vừa là ông chủ thụ hưởng; vừa là người shopping hí hửng với giỏ đầy đồ, vừa là người bán hàng với nụ cười mỉm đắt chí và đôi mắt ti hí mân mê món tiền hời. Chữ (và) nghĩa ẩn chứa trong văn bản sách, là đang ở trạng thái chết lâm sàn, và sự đọc của người đọc chính là động thái giải thoát, đem lại một hình thức sống khác cho câu chuyện. Vì đó là khác biệt và duy nhất, nên đó là một câu chuyện mới. Cho dù đó là thoát thai từ bản dịch, một sự tái - thoát thai ngôn từ của dịch giả.

Mỗi người đọc giữ riêng cho mình một câu chuyện. Câu chuyện độc nhất, mà không hoàn toàn không có bất kỳ người anh em sinh đôi nào. Cũng như mỗi người đọc là một duy nhất, khác biệt từ kinh nghiệm (đọc) sách đến sở nguyện (đọc) sách, từ xu hướng lựa chọn đến cả tính cách hành vi, từ xuất thân quá khứ đến cả hành trạng hiện tại, từ thói quen bỗ bã hay cả là thâm thọt, và khác biệt lớn nhất vẫn là những xu hướng ứng xử vô thức riêng biệt của mỗi một người. Tỉ như là sẽ có hàng ngàn cách phản ứng và tưởng tượng khác nhau, khi đọc đến dòng chữ "bất giác tôi quay lại, nhìn chòng chọc vào khoảng không vô định phía ấy, dường như có cái gì đó đang rục rịch".

Không hoàn toàn không có bất kỳ hai người nào giống nhau, kể cả đối với các trường hợp đa sinh: diện mạo trông giống nhau không thể đảm bảo cho hành động giống nhau; cung cách ứng xử giống nhau không thể là dấu hiệu giống nhau của cách thức suy nghĩ; cách thức suy nghĩ giải quyết sự việc giống nhau càng không thể cho là mục đích cá nhân giống nhau ... Con người là khác biệt, trong mỗi nhịp thở của chính sinh thể. Nhưng mà không hoàn toàn.

Quá trình sống của mỗi người là hoàn toàn khác nhau, nhưng các trạng thái trong cuộc đời mỗi con người, không nhiều thì ít, có tương đồng. Chu trình sống của một cuộc đời có thể tóm gọn trong Sinh, lão, bệnh, Tử. Cụ thể hơn đối với một đời người sẽ có những giai đoạn mà, một cách triều mến, gọi là dậy thì, tuổi hoa niên, tuổi hoa râm, hay là tuổi hoa bông bụp, thì cũng là những cách nói để cùng chỉ những trạng thái (mốc) tương đối chung của cuộc đời. Không phải tuyệt đối, mà là đa số. Vì vậy, sẽ tồn tại những trường hợp cá biệt, xác suất cho dù là bao nhiêu thì tồn tại vẫn sẽ là tồn tại. Cứ như sự thật vẫn sẽ là sự thật bất chấp sự thật người ta có coi đó là sự thật hay không. Dù sự thật tệ hại nhất cũng chính là sự thật một nửa.

Bởi vậy sự từng trải với kinh nghiệm mới trở thành vốn quý cho con người, nhất là trong các tình huống ứng xử giữa con người với con người. Một phần cũng vì vậy, bói và coi bói trở thành một trong những thú vui nhàn nhã của các quý bà, quý cô.

Và theo lẽ đó, mỗi người đọc sẽ là một khác biệt. Hay, nói cách khác, mọi người đọc đều riêng biệt. Hay, lại nói cách khác, là chẳng còn ai đặc biệt.

Sách cũng không phải là đặc biệt. Người đọc cũng thế, và cũng thế cho cả câu chuyện riêng biệt của họ. Người ta vẫn có thể chết vì đói ở những con hẻm nhỏ tối tăm không ai biết đến bên hông các tòa nhà chọc trời trong lòng một siêu đô thị; hay như những con thú vẫn bị giết thịt và lột lông làm tấm xa xỉ choàng người bất chấp những phản ứng cực kỳ manh động và táo tợn của PETA, hay bất cứ cái gì TA đi nữa. Súng vẫn nổ, kim cương máu vẫn chảy đến tay người nhiều tiền; người ta vẫn sống và giá xăng vẫn đang dâng, cao lên, cao lên.

Bởi vậy, quyền lực thực sự của người đọc, không phải là những điều hay ho mà anh ta tự cho là hay ho, cũng không phải là sự dự phần của anh ta vào sự nghiệp tiếng tăm vốn đã lắm tiếng tăm của nghề cầm bút; càng không phải anh ta đang góp phần nuôi sống một ai nào đó, trả tiền mua một cuốn sách hay bất cứ thứ gì, không bao giờ có thể coi là hành động của sự tử tế, (thậm chí, đôi khi, có thể coi đó là dấu hiệu của sự phung phí, hoặc hệ quả của một thói quen thụ hưởng xa hoa).

Quyền lực thực sự, của một người đọc, đối với sách, hay là với mọi sự trên đời này, chính là sức mạnh của sự kiến tạo. Những gì sinh ra từ trí tưởng tượng của con người, trở nên sống động, một lần nữa, trong chính trí tưởng tượng của con người, trở thành một phần trong tổng thể ký ức cấu thành nên thế giới của một cuộc đời. Chúng ta không sống trong một thế giới đầy khác biệt; chúng ta đang tồn tại trong những thế giới khác biệt hoàn toàn. Và trong đó, mỗi người đọc chính là một Ngài tạo.

Salinger đã chết, nhưng Caulfield thì không.